حاج حسین آقای ملک (351-1250) را می‌توان بزرگ‌ترین واقف فرهنگی معاصر به شمار آورد. او که از جوانی به گردآوری کتاب‌های خطی و آثار تاریخی و هنری علاقمند شده بود، در سال 1316 مجموعه بزرگی از کتاب‌های خطی و چاپی، آثار خوشنویسی، تابلوهای نقاشی، سکه و مدال، تمبر، آثار لاکی، فرش، مبلمان و دیگر آثار فاخر هنری را برای استفاده عموم مردم وقف آستان قدس رضوی کرد.

این مجموعه نه تنها تا پایان زندگی حاج حسین‌آقا بزرگ‌تر و غنی‌تر شد، بلکه او طی چند مرحله زمین‌های کشاورزی وسیعی در خراسان و دهها مغازه در بازار تهران را وقف آن کرد تا از درآمدشان، مخارج نگهداری و توسعه کتابخانه و موزه ملک فراهم شود. از همین روست که امروزه این مؤسسه یکی از پیشرفته‌ترین کتابخانه‌ها و موزه‌های کشور است.

حاج حسین ملک همچنین موقوفات زیادی برای امور بهداشتی و درمانی و بخشش‌هایی به فرهنگیان مشهد داشته است که از آن جمله می‌توان به اراضی وسیع وکیل‌آباد و ملک‌آباد مشهد اشاره کرد. برآورد می‌شود که ارزش موقوفات ملک در زمان مرگ او، بالغ بر چند صد میلیون دلار بوده است.

حاج حسین ملک ثروت افسانه‌ای خود را از کجا آورده بود؟ چرا تقریبا همه این ثروت را وقف کرد؟ چرا علاقمند به گردآوری و وقف کتاب‌های نفیس و آثار هنری بود؟ کتابخانه و موزه ملک چگونه شکل گرفت؟ چه آثاری در این مجموعه نگهداری می‌شود و اهمیت ملی و فراملی آن‌ها به چه میزان است؟

در برنامه صد و یک سال زندگی ملک‌التجار فرهنگ به روایت کتابخانه و موزه ملی ملک به این مجموعه می‌رویم و ضمن دیدن بخش‌های گوناگون و جذاب آن، به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم.

• روایتگر این برنامه آقای حمیدرضا حسینی، کارشناس ارشد تاریخ و پژوهشگر تاریخ معاصر ایران است.